«Ժամանակակից դրամատուրգիան պետք է առաջնային լինի յուրաքանչյուր թատրոնի խաղացանկում»

Հայաստանի թատերական գործիչների միության նախագահ, Պատանի հանդիսատեսի պետական թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար ՀԱԿՈԲ ՂԱԶԱՆՉՅԱՆԻ հետ մեր զրույցը հայաստանյան թատերական կյանքի մերօրյա խնդիրների, ձեռքբերումների, ինչպես նաև ընթացիկ տարվա կարևորագույն իրադարձությունների մասին է:

-Պարոն Ղազանչյան, ինչպիսի՞ն էր 2015 թվականի թատերական անցուդարձը:
-Բավականին հետաքրքիր ներկայացումներ բեմադրվեցին երևանյան թատրոններում` նվիրված Ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին և ոչ միայն: Հետաքրքիր տեղաշարժեր եղան մարզերում: Ինձ հատկապես հաճելիորեն զարմացրին Գավառի թատրոնի նոր շենքի կառուցումը և մարզպետ Ռաֆիկ Գրիգորյանի սկզբունքայնությունը: Նրա համար գալիք տարում թատրոնի շենքի բացումը պատվի խնդիր է, և հետևելով գործընթացին, որ այսօր տեղի է ունենում, դա շատ ռեալ է: Բավական հետաքրքիր փառատոներ ունեցանք մարզերում: Ինձ համար հայտնություն էր հատկապես Աբովյան քաղաքը: Դահլիճը մշտապես լեփ-լեցուն էր: Շնորհակալություն քաղաքապետ Վահագն Գևորգյանին, ում հետ համագործակցությամբ իրականացրինք այս փառատոնը: Կարծում եմ` մարզերի հետ աշխատանքը պետք է բավական ակտիվ լինի: Կարևորում եմ նաև համագործակցությունը Ստեփանակերտի Վահրամ Փափազյանի անվան և Թբիլիսիի Պետրոս Ադամյանի անվան հայկական դրամատիկական թատրոնների հետ: Բոլորովին վերջերս ենք վերադարձել Թբիլիսիից, հրավիրված էինք թատերական պրեմիերայի, որ կայացավ Վրաստանի Ռուսթավելու անվան թատրոնում: Հրաշալի ներկայացում էր, եկող տարվա սկզբներին նախատեսում ենք երևանյան պրեմիերան:
-Սահմանամերձ գյուղեր հասնո՞ւմ են թատերական միջոցառումները:
-Անցյալ տարի փառատոն անցկացրինք Վայքում: Թատերական խմբերն ու դերասանները ներկայացումներով հանդես եկան նաև Վայոց ձորի Եղեգնաձոր, Վայք, Վերնաշեն և այլ համայնքներում: Թատերական ներկայացումների մեծ պահանջարկ կա սահմանամերձ շրջաններում: Կարծում եմ, մարզպետները պետք է շահագրգռվածություն ցուցաբերեն: Մենք միշտ պատրաստ ենք համագործակցելու, առաջարկներ անելու:
-Սունդուկյանի անվան թատրոնի վերանորոգման, վերազինման համար ծախսվող գումարները քննադատության են արժանանում: Կարծիք կա, որ թատրոնն ավելի շատ ներքին «փոփոխությունների» կարիք ունի: Համամի՞տ եք:
-Մայր թատրոնի համար պետք է շատ գումարներ ծախսվեն, նույնը կարող եմ ասել Ազգային օպերայի մասին: Ամբողջ աշխարհում է այդպես: Ես խնդրին այլ կերպ եմ ուզում մոտենալ: Սունդուկյանի անվան թատրոնի պարագայում այս հարցադրումը պետք է ժամանակավորապես սառեցնել, քանի որ վերազինման աշխատանքներ են տարվում: Թատրոնի նոր գեղարվեստական ղեկավար Արմեն Էլբակյանը սկսել է «Պեպո» պիեսի բեմադրական աշխատանքները, ինչը շատ ռիսկային, բայց արդարացված որոշում է: Ցավոք, կա թատերական մտավորականության մի շերտ, որ կարծում է` Սունդուկյանն արդեն իր դարն ապրած հեղինակ է: Նույն ձևով Ռուսաստանում Օստրովսկին էր հնացած համարվում, բայց Պյոտր Ֆոմենկոն ապացուցեց, որ դա բոլորովին էլ այդպես չէ: Էլբակյանի «Պեպոյի» պարագայում, որքան տեղյակ եմ, նույնպես անսպասելի ու հետաքրքիր բեմադրություն է սպասվում: Թատրոնի վերանորոգումը մեկ տարի կտևի, որից հետո, կասկած չունեմ, ականատես կլինենք նրան, ինչ ասացի:
-Դրամատուրգների և բեմադրիչների տարաձայնության մասին ի՞նչ կասեք: Իսկապե՞ս անտեսվում են մերօրյա հեղինակները:
-Ամբողջ խնդիրն այն է, որ ժամանակակից դրամատուրգները քիչ են: Եթե շատ դրամատուրգներ են հայտնվել ու շատ են գրում, դա դեռ բավարար պայման չէ նրանց գրածները բեմադրելու։ Գեղեցիկ գաղափարներն ու ձանձրալի երկխոսությունները դեռևս պիես չեն: Թատերագիտության մեջ կարծիք կա, որ ամենամեծ դրամատուրգը Դոստոևսկին է, չնայած Դոստոևսկին ոչ մի պիես չի գրել: Պարզապես նրա գործերում շարժում, դինամիկա, հստակ ձևավորված ֆաբուլա կա: Շատ հաճախ պիես են գրում մարդիկ, ովքեր հեռու են թատրոնից: Այն դրամատուրգների պարագայում, ովքեր թատրոնը գիտեն, թատրոնների հետ աշխատում են, բեմադրվում (Պերճ Զեյթունցյան, Նորայր Ադալյան, Կարինե Խոդիկյան, Գուրգեն Խանջյան, Անուշ Ասլիբեկյան-Արծրունի և այլք), ես որևէ խոչընդոտ չեմ տեսնում: ՈՒրիշ բան, որ կարելի է մի փոքր ակտիվացնել կապը թատրոնների հետ: Այդ խնդիրն իսկապես կա, բայց դա էլ, ինչպես ասում են, երկուստեք պետք է լինի: Այսինքն, դրամատուրգն ինքը պետք է վարակի թատրոնին իր թեմայով, թատրոնը պետք է հավանի պիեսը: Եթե, օրինակ, ժամանակակից դրամատուրգի հետաքրքիր գործ հայտնվի, ես միանգամից կանաչ լույս կվառեմ, որովհետև, իմ կարծիքով, ժամանակակից դրամատուրգիան պետք է առաջնային լինի յուրաքանչյուր թատրոնի խաղացանկում: Ժամանակակից դրամատուրգիայի զարգացումը միանշանակ նաև ժամանակակից թատրոնի ճիշտ զարգացումն է:
-Թատերական կյանքի աշխուժացման գործում դեր ունե՞ն արդյոք թատերագետները:
-Այո, եթե օբյեկտիվ թատերագետ է, կաղապարված չէ պայմանականություններով, երբ մեկի մասին չի կարող վատ գրել, իսկ մյուսի մասին պետք է լավ գրի: Ցավոք, մեր թատերագիտության մեջ օբյեկտիվության սակավություն կա: Ես կարոտել եմ լուրջ վերլուծական թատերական հոդվածների, ինչպիսիք էին Լևոն Հախվերդյանի, Ռուբեն Զարյանի, Գևորգ Աբաջյանի, Վադիմ Մելիքսեթյանի, Վարսիկ Գրիգորյանի (բարեբախտաբար վերջինս շարունակում է գրել) հոդվածները: Գրվում էր ներկայացման և՛ հաջողությունների մասին, և՛ բացթողումների: Կարող էին և չընդունել ներկայացումը, բայց ստորացնելու միտում չկար:
-Գովազդի խնդիրն ինչպե՞ս են լուծում թատրոնները:
-Դա թատրոնների ամենացավալի խնդիրն է, քանզի հեռուստագովազդն այսօր շատ թանկ հաճույք է: «Ար» հեռուստաընկերությունը, Հ1-ը ներկայացնում են թատերական ազդագիրը, բայց գովազդն այլ է: Ցուցապաստառներ պետք է լինեն քաղաքի տեսանելի վայրերում, եթերում երևան: Այսօր, ցավոք, միայն կոմերցիոն ներկայացումներն են օգտվում գովազդի հնարավորությունից: Ներկայացումը գովազդվում է նաև այն դեպքում, երբ նախագիծը տվյալ հեռուստաընկերությանն է: Ոչ միայն պետական թատրոնները, նոր ստեղծվող թատերական խմբերը նույնպես այդ առումով շատ անօգնական վիճակում են: Փորձում ենք գոնե համացանցի միջոցով տեղեկությունը հասցնել թատերասերներին:
-Հանրակրթական դպրոցներում աբոնեմենտային համակարգի արգելման մասին ի՞նչ կասեք:
-Այսօր դպրոցների առաջ ոչ միայն մեր, բոլոր թատրոնների մուտքն է փակ: Որպես Պատանի հանդիսատեսի թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար ուզում եմ ասել, որ այդ առումով առաջին հերթին մեր և տիկնիկային թատրոնի գործն է դժվարանում: Մեր թատրոնը տասնյակ տարիներ շատ արդյունավետ աշխատել է դպրոցների հետ: Հաշվի է առել դպրոցի տնօրինության, ուսուցիչների դիտողությունները, առաջարկները, հանդիպումներ, քնարկումներ ենք կազմակերպել ներկայացումներից հետո, բավական լուրջ կրթական-դաստիարակչական աշխատանք է տարվել: Աշխատանքի բերումով այսօր շատ պաշտոնյաների եմ հանդիպում և պետք է ասեմ, որ թատրոնին առնչվող հարցերն առավել հեշտ ու քաղաքակիրթ ձևով հնարավոր է լուծել այն պաշտոնյաների հետ, ովքեր փոքր հասակում այցելել են թատրոն: Հաճելի է, երբ նրանք սկսում են հիշել մեր դերասաններին, դպրոցական եղած ժամանակ տեսած ներկայացումները: Աբոնեմենտային համակարգը արգելեցին` անունը դրամահավաք դնելով: Կարծում եմ, այն կարող էր գործել առանց պարտադրանքի՝ դպրոցների ղեկավարներին իրավունք տալով որոշելու, թե որ ներկայացումն է նպատակահարմար իրենց աշակերտներին:
-ՈՒնե՞նք «Թատրոնի մասին» օրենքի անհրաժեշտություն: Ժամանակ առ ժամանակ այս մասին ակնարկներ լինում են:
-«Թատրոնի մասին» օրենքը ոչ մի կոպեկ չի ավելացնելու մեր բյուջեին, չի էլ պակասեցնելու: Ինչ ունենք, դա ենք ունենալու: Այդ օրենքով գոնե կհամակարգվի թատրոնի կառուցվածքը, ղեկավարման սկզբունքը: Անթույլատրելի է, երբ գեղարվեստական ղեկավարին նշանակում է թատրոնի տնօրենը: Դա նշանակում է, որ ուզած ժամանակ, տնօրենի հրամանով գեղարվեստական ղեկավարը կարող է ազատվել աշխատանքից: Կարծում եմ, գեղարվեստական ղեկավարն էլ, տնօրենի պես, պետք է նշանակվի վերադաս մարմնի կողմից ու նրան էլ հաշվետու լինի: Երևանյան և մարզային մի շարք թատրոններում` Վանաձորում, Գյումրիում գեղարվեստական ղեկավարներն առաջին դեմքեր են ընդամենը իրենց հեղինակության շնորհիվ: Բայց մարզերում այլ վիճակ է, գեղարվեստական ղեկավարները, երբ նշանակվում են, դառնում են երկրորդական, կադրերի տեսուչին հավասար աշխատողներ: Անգամ տնօրենը կարող է ասել` ինչը բեմադրի, ինչը` ոչ: Մի քանի ամսից համագումար ենք հրավիրելու, դարձյալ այդ հարցը կբարձրացնենք: Բայց ցանկություն է պետք:
-Ի՞նչ կասեք միության 2016-ի ծրագրերի մասին:
-Պատրաստվում ենք թատերական գլխավոր իրադարձությանը` «Արտավազդ» մրցանակաբաշխությանը, որ տեղի կունենա Թատրոնի միջազգային օրը` մարտի 27-ին: Դա միակ միջոցառումն է, որ ամփոփում է տարվա ընթացքում թատրոնների կատարած աշխատանքը, հաջողությունները, և այդ հաջողություններն իրենց գնահատականն են ստանում: Դրանից անմիջապես հետո` ապրիլին, կգումարվի միության հերթական համագումարը:

Հարցազրույցը՝ Արմինե ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ

Հեղինակի նյութեր

• Պատմության վկաները
• Վերացող ծաղիկներ
• Ձեռք մեկնելու գաղափարը առաքելության վերածվեց
• «Մի նայեք, որ փոքր է մեր երկիրը, եթե արդուկով այս սարերը հարթեցնեք, Չինաստանից մեծ կլինի»
• «Բանկ օտոման» գործողությունը ժամանակին ցնցել էր ամբողջ Եվրոպան
• «Դրսից մեզ վրա կա­րող են ազ­դել միայն ներ­սի գոր­ծիք­նե­րով»
• «Ե­րե­սուն տա­րի ձգ­վեց մեր ան­կա­խու­թ­յան պատ­մու­թ­յու­նը, մենք շա­հե­ցի՞նք»
• Մշա­կույ­թը հեռ­վից հե­ռու պահ­պա­նե­լու հույ­սով
• Անի­մա­ցիան, աշ­խարհն ու մենք
• «Մեր տա­րածք­նե­րը փոք­րա­ցան, ո­րով­հետև այդ­պես էլ չհաս­կա­ցանք, որ պետք է խմենք մեր բա­ժա­կով»
• Արվեստի ուժը
• Նոր մա­տե­նա­շա­րը ներ­կայաց­նում է արևմտա­հայ և ս­փ­յուռք­յան գրող­նե­րի
• Բե­մը կեն­դա­նու­թ­յուն է ստա­նում ա­ռայժմ միայն մա­նուկ­նե­րի հա­մար
• «Գիրք սիրողների համար սա իսկական մկնդեղ է` հյութեղ ու անտանելի»
• Հա­մաշ­խար­հա­յին դա­սա­կան­նե­րի ստեղ­ծա­գոր­ծու­թ­յուն­նե­րը՝ դու­դու­կով
• «Բնակ­չու­թ­յու­նը պատ­րաստ չէ, բայց տար­վում են աշ­խա­տանք­ներ»
• Ամա­նո­րի գի­շե­րը դի­մա­վո­րե­լու են ե­կե­ղե­ցում
• «Ջա­զի մեջ զգաց­վում է ապ­րածդ ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նը»
• «Ե­թե չլի­ներ Փե­լե­շ­յա­նը, կար­ծում եմ, դեռևս գտած չէի լի­նի կի­նո­յում իմ ու­ղին»
• «Հու­շար­ձան­ներն այդ տա­րածք­նե­րի պատ­կա­նե­լու­թ­յան անձ­նագ­րերն են»

Մեկնաբանություններ